Książka zawiera podsumowanie drugiej edycji badań nad wojewódzkimi komisjami dialogu społecznego. Pierwszy etap badań, rozpoczęty w 2003 roku, zakończył raport Dialog społeczny na poziomie regionalnym, wydany w roku 2004 przez Instytut Spraw Publicznych. Treść niniejszego opracowania idzie o krok dalej. Autorzy, wykorzystując oryginalne podejście badawcze, proponują w nim odmienne spojrzenie na przedmiot badań. W celu dokładniejszej diagnozy stanu zdecentralizowanego dialogu społecznego zastosowano mianowicie analizę tak zwanych powiązań sieciowych. Zabieg ten pozwolił odsłonić fragment pejzażu rzeczywistych relacji pomiędzy ośrodkami decyzyjnym i grupami interesu w ośmiu województwach.

Od tego, jak społeczności lokalne wykorzystują, a także kreują zasoby, zależy nie tylko ich sytuacja, lecz także szanse modernizacyjne całego kraju. Mikroregion Gołdap leży na granicy Unii Europejskiej i Federacji Rosyjskiej i zdaniem niektórych skazany jest na peryferyjność. Jednak jakby na przekór temu od początku lat 90. minionego wieku realizowana jest w nim śmiała wizja rozwoju.

Książkę Społeczność na granicy można czytać jak opowieść o małym mieście położonym na styku dwóch światów, ale również jak opowieść o Polsce – jej szansach w otwartej przestrzeni europejskiej.

Książka zawiera wielostronny obraz rzeczywistości społecznej stanowiący jednak funkcjonalną całość. Prezentuje całkowicie odmienny i urealniony obraz rzeczywistości społecznej włączając w nią środowisko naturalne, w którym toczy się życie określonego społeczeństwa.

Paweł Adamowicz

OD REDAKTORKI

Wiejskie pozarządowe organizacje. Nazywane też organizacjami Trzeciego Sektora (albo trzeciego sektora), organizacjami non profit, NGO (non governamental organisation), a kiedyś po prostu organizacjami społecznymi. Te organizacje to fundament społeczeństwa obywatelskiego, które w Polsce się rodzi. To powstające społeczeństwo obywatelskie, pożądane podobnie jak klasa średnia, jest społeczeństwem ułomnym: ułomnym, ponieważ jest ciągle stosunkowo słabe, ale też dlatego, że w swym funkcjonowaniu ciągle boryka się ze stygmatami realnego socjalizmu.

Jak w obecnych warunkach funkcjonuje kultura na wsi? Czy decentralizacja, pluralizm i samorządowość są wystarczającymi warunkami, by środowiska lokalne kształtowały tę sferę życia zgodnie z własnymi potrzebami, gustami i tradycjami, a więc w pełni podmiotowo? Jakie znaczenie w miejscowej ofercie kulturalnej przypisuje się lokalnemu dziedzictwu? Na te pytania autorka odpowiedzieć w książce podsumowującej wyniki badań w czterech wybranych gminach. Chociaż różnią się one położeniem, składem ludności, doświadczeniami historycznymi oraz stosunkiem do własnego dziedzictwa, zarazem jednak każda z nich stanowi szczególny przypadek pogranicza (etnicznego, wyznaniowego i kulturowego): prawosławno-katolicka Białowieża na wschodzie, sąsiadująca ze Słowacją Lipnica na Orawie, zamieszkały w połowie przez tzw. repatriantów Popielów na Opolszczyźnie, a nawet Przedbórz - położony wprawdzie w środkowej Polsce, ale w czasie zaborów przedzielony linią kordonu, z bardzo liczną niegdyś ludnością żydowską i usytuowany na styku regionu opoczyńskiego, radomszczańskiego i kieleckiego.

W poddanej badaniu dziedzinie wyróżniono aferę instytucjonalną (istnienie i kondycja palcówek), świadomościową (poglądy i opinie zainteresowanych) i treściową (znaki i wartości obecne w miejscowym repertuarze), co pozwoliło określić specyfikę każdej gminy. Przeprowadzone analizy potwierdzają niedoinwestowanie małych gmin w zakresie infrastruktury i istotny wpływ finansowych ograniczeń na kształt i rozmiar proponowanej oferty, ale zarazem wykazują zależność realizowanych obecnie działań dla kształtowania podmiotowość środowisk lokalnych i utrwalania się w nich syndromu "jaźni odzwierciedlonej".

Niniejsza książka to efekt kilkuletnich badań, prowadzonych na obszarach wiejskich Pomorza Zachodniego, zdominowanych do niedawna przez pańtwowy sektor gospodarki rolnej.

Na wstępie autorka dokonuje opisu przekształceń własnościowych, obszarowych i organizacyjnych państwowych gospodarstw rolnych. Ich szybki upadek i powolna restrukturyzacja okazała się terapią szokową w sferze społecznej, burząc ukształtowany przez dziesięciolecia wizerunek społeczno - gospodarczy wsi pegeerowskiej.

W drugiej części książki autorka w oparciu o szereg oryginalnych wskaźników określa zróżnicowanie przestrzenne wybranych zjawisk społecznych (m.in. bezrobocia, migracji, warunków życia, ubóstwa, patologii) oraz ich związki korelacyjne z procesami ekonomicznymi, zachodzącymi na wsi pomorskiej w latach 90.

Kolejna część ksiązki to wnikliwe studium współczesnych warunków życia byłych pracowników PGR-ów i ich rodzin, oraz postwa i zachowań ludzkich w obliczu gwałtownych zmian gospodarczych.

Jest to książka w swoim ujęciu oryginalna. Badaniem objęto osoby z różnymi rodzajami niepełnosprawności i poddano analizie ich udział w różnych obszarach życia społecznego, starając się uchwycić charakterystyczny dla danej osoby sposób uczestniczenia w życiu społecznym.

Dylematy projektanta krajobrazu

Komfort dalekiego patrzenia jako czynnik wartościujący przestrzeń publiczną Warszawy

O koncepcjach zagospodarowania przestrzeni nad Wisłą w Warszawie

Planistyczne i realizacyjne aspekty przestrzeni publicznej w Warszawie

Skarpa Warszawska. Zarządzanie krajobrazem. Panorama Pragi od strony Warszawy

Elementy struktury miejskiej świadczące o wartości przestrzeni publicznych Warszawy

Warszawa zielenią odmieniona

Celem głównym tej pracy jest rozpoznanie możliwości funkcjonowania radia lokalnego w Polsce, które ma objąć swym zasięgiem mieszkańców powiatu średniej wielkości w dużym województwie.

Niniejsza książka w zasadniczej swojej warstwie jest zbiorem artykułów współpracowników Pani Profesor Marii Mendel oraz studentów UG, słuchaczy prowadzonego przez nią podyplomowego studium w zakresie animacji środowiskowej. Stanowi także kontynuację Animacji współpracy środowiskowej [red. M. Mendel, Toruń 2002].

Niniejsza publikacja wydaje się zapełniać wyraźną lukę w zakresie szeroko rozumianej pedagogiki społecznej. Oto bowiem problematyka podejmowana przez jedenastu autorów pracy w głównej mierze odnosi się do kwestii procesu wychowania środowiskowego widzianego przez pryzmat współpracy głównych sił społecznych środowiska (tj. rodziny, szkoły oraz społeczności lokalnej) nakierowanej na realizację celów oraz zadań edukacyjno-wychowawczych.

Spis treści

Wstęp

I. Lokalna aktywność społeczna mieszkańców wsi

1.1. Społeczeństwo obywatelskie a polska wieś

1.2. Dobre i złe doświadczenia współpracy gospodarczej rolników

1.3. Grupy producenckie

1.4. Tradycyjne organizacje wiejskie dzisiaj

1.4.1. Kółka rolnicze

1.4.2. Koła gospodyń wiejskich

1.4.3. Ochotnicze straże pożarne

2. Organizacje pozarządowe na wsi w badaniach Stowarzyszenia Klon/Jawor

2.1. Liczebność organizacji pozarządowych w Polsce

2.2. Wiek organizacji

2.3. Zróżnicowanie terytorialne

2.4. Pola działań

2.5. Formy działania

2.6. Ludzie w organizacjach

2.7. Zatrudnienie w organizacjach

2.8. Praca społeczna i wolontariat

2.9. Finanse w organizacjach pozarządowych

Praca, poświęcona jest głównie analizie tendencji i uwarunkowań przemian demograficzno-zawodowych na obszarach wiejskich w Polsce - od zapoczątkowanej w końcu lat osiemdziesiątych transformacji ustrojowej do początków XXI wieku. Analizowany jest też wpływ zmian ludnościowych, także oczekiwanych w przyszłości, na wybrane elementy rozwoju społeczno-gospodarczego wsi.

Książka ta jest prezentacją badania i wyników badania socjologicznego zrealizowanego w ramach grantu KBN w 2002 roku w sześciu celowo dobranych gminach wiejskich i - porównawczo - dwóch wielkomiejskich. Podjęto w nim pytanie o społeczny, edukacyjny i psychologiczny potencjał polskiej wsi, powszechnie dziś uważany jako ważny, lecz nie najlepiej w naukach społecznych rozpoznany czynnik rozwoju społecznego i powodzenia polskich reform.

Publikacja zawiera wybór najważniejszych prac powstałych w ramach programu badawczego: Uwarunkowania i kierunki przemian społeczno-gospodarczych na obszarach wiesjkich. Ma ona charakter wielodyscyplinarny, problemy wsi i rolnictwa prezentowane są z perspektywy ekonomii, socjologii, demografii, psychologii społecznej, geografii gospodarczej itp.

Publikacja ta stanowi zbiór opracowań ponad 20 autorów, obejmuje wyniki prac badawczych i analiz prowadzonych w ramach działalności wielu instytutów i ośrodków akademickich z trzech krajów, tj.: Wielkiej Brytanii, Finlandii i Polski.

Bardzo interesująca publikacja poświęcona tematyce rozwoju gmin wiejskich i małych miast. Dzięki zarówno teoretycznej jak i praktycznej wiedzy książka z powodzeniem może stać się przewodnikiem dla lokalnych liderów chcących zmieniać na lepsze środowisko w którym żyją.

Praca oferuje czytelnikowi precyzyjnie skonstruowany model życia społecznego pewnej gminy. Mimo zmian ustrojowych nadal panuje tam autorytarna, paternalistyczna władza, jakiej uosobieniem jest wójt "z minionego okresu". Podobnie jak w realnym socjalizmie, instytucje demokratyczne stanowią fasadę, kryjącą układy, a zarazem dezintegrację wspólnoty lokalnej, bierność i poczucie, że "nic się nie da zrobić".

 

Problematyka samorządności od lat jest tematem wielu prac. Jednakże większy ciężar gatunkowy przedstawia samorząd terytorialny, jako istotny element demokratycznego państwa, element decentralizacji władzy, czy też ważny symptom do budowy społeczeństwa obywatelskiego. Niewątpliwie samorządność lokalna jest ważna i konieczna, gdyż oczywiste jest, że być ona musi, bo kto ma lepiej wiedzieć o lokalnych problemach od tej konkretnej społeczności, zamieszkującej określone terytorium. Władza centralna nie jest w stanie sprostać oczekiwaniom lej społeczności, gdyż tym bardziej decyzje zza biurka, z odległej stolicy nigdy nie będą tak dobre, jak te podejmowane z bliska, wręcz z wewnątrz. Uzasadnianie czegoś tak oczywistego jest dalej niecelowe.