1. Regionalny wymiar dychotomii rozwoju obszarów wiejskich

Leksykon sołectw gminy Zapolice jest kolejnym tego typu opracowaniem o charakterze monograficznym, prezentującym poszczególne wiejskie jednostki osadnicze, zarówno od strony ich historii, przyrodniczych uwarunkowań rozwoju, jak charakterystyki współczesnych struktur społeczno-ekonomicznych. Każde z dwudziestu jeden sołectw, wchodzących w skład gminy, zostało opisane w zwięzły sposób, zgodnie z zasadami obowiązującymi w wydawnictwach typu encyklopedycznego, według jednolitego schematu merytorycznego (położenie – warunki naturalne – rys historyczny – ludność – użytkowanie ziemi – zabudowa – infrastruktura techniczna – gospodarka).

Zdaniem wielu badaczy i praktyków, aktywna polityka regionalna jest ogromną szansą na wzrost konkurencyjności i innowacyjności gospodarki polskich regionów, poprawę warunków bytowych ludności oraz zdynamizowanie procesów rozwojowych w skali całego kraju.

Wieś zmienia się, ewoluuje. Co znaczy dzisiaj, na początku XXI wieku? Zastanawia się nad tym kilkanaście osób, znakomitych znawców problemu, przedstawicieli różnych dyscyplin: antropologii kulturowej, architektury, demografii, ekonomii, geografii, gospodarki przestrzennej, psychologii, socjologii. Ten zbiorowy wysiłek składa się zdaniem recenzenta pracy, prof. Andrzeja Kalety, na książkę "interesującą, pobudzającą do dyskusji, wywołującą sporo różnych, najczęściej smutnych refleksji i bardzo potrzebną ludziom nie tylko naukowo związanym z obszarami wiejskimi."

Celem niniejszego tomu jest rozważenie wybranych kwestii dotyczących intensywnych zmian zachodzących na polskiej wsi. Punktem odniesienia uczyniono pierwszą dekadę nowego stulecia naznaczoną m. in. przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej. Ważna dla autorów była ocena w tym kontekście kwestii użyteczności (poznawczej i aplikacyjnej) wybranych przez nich perspektyw teoretycznych. Jako wyjściową i zasadniczą cechę współczesnych obszarów wiejskich przyjęto - za Krzysztofem Gorlachem - "ich różnorodność i różnicowanie". Z Przedmowy

Badania podjęte w dysertacji posiadają walory oryginalności co najmniej z trzech powodów. Po pierwsze, w sposób sformalizowany, zintegrowany i kompleksowy kwantyfikują ważkie, zarówno z teoretycznego, jak i praktycznego punktu widzenia, obszary szeroko pojętej aktywności gospodarczej w ich wzajemnych uwarunkowaniach i interakcjach, przekraczając/poszerzając granice empirycznych zastosowań typowych dla tradycyjnych, makroekonomicznych modeli gospodarek narodowych.

Prezentowana publikacja ma charakter monografii i składa się z dziewięciu autorskich części, w których zanalizowano zakres i skalę zjawiska drugich domów w Polsce oraz scharakteryzowano cechy rozkładu przestrzennego w układzie regionalnym. Dokonano też syntetycznej oceny znaczenia drugich domów dla rozwoju obszarów wiejskich zarówno w odniesieniu do struktur lokalnych, jaki w kontekście kształtowania rozwoju regionalnego z uwzględnieniem czynników ekonomicznych i społeczno-kulturowych.

Niniejsza publikacja koncentruje się w głównej mierze na zagadnieniach związanych z pozarolniczym rozwojem obszarów wiejskich. Poruszane w opracowaniu kwestie wpisują się w nurt nowego postrzegania roli i funkcji pełnionych przez wieś i rolnictwo na rzecz współczesnego społeczeństwa w procesie rozwoju społeczno-gospodarczego.

Wprowadzenie Rozdział 1. Zrównoważony rozwój - idea, definicje, mierniki Rozdział 2. Podjęty problem i metody jego badania Rozdział 3. Ogólna charakterystyka wskaźników zrównoważonego rozwoju na obszarach wiejskich regionu Zielonych Płuc Polski

Z literatury dotyczącej wsi i rolnictwa oraz oglądu rzeczywistości wynika, że rolnicy oraz członkowie rodzin rolniczych zajmują się nie tylko działalnością rolniczą. Nie można zatem postawić znaku równości między rolnikiem a działalnością rolniczą.

Książka zawiera opracowania powstałe w ramach badań nad funkcjonowaniem lokalnych grup działania. Przedstawia ogólną refleksję nad trafnością rozstrzygnięć teoretycznych i praktycznych podejmowanych w związku z programem Leader, a także przebieg badania i jego najważniejsze wyniki.

Witold A. Werner: Impas w polityce przestrzennej
Mariusz Chudak: Przeznaczenie a użytkowanie gruntów miejskich
Dorota Szlenk-Dziubek, Łukasz Kotuła: Rozstrzygnięcia nadzorcze wojewodów w zakresie planowania przestrzennego
Piotr Krzyk: Strukturalne i krajobrazowe aspekty przemian wiejskich jednostek osadniczych a planowanie przestrzenne
Hanka Zaniewska: Rewitalizacja wybranych obszarów śródmiejskich Poznania – cele i założenia

Raport jest unikalnym opracowaniem dotyczącym tego, jak jest rozumiana oraz praktykowana kultura przez Polaków, żyjących poza dużymi miastami. Zawiera w sobie, co szczególnie cenne, bardzo drobiazgową oraz wielowątkową analizę stanu, uwarunkowań prawnych, ekonomicznych i społecznych funkcjonowania na prowincji tradycyjnych instytucji kultury. Raport pokazuje dobitnie, że nie ma już czegoś takiego, jak wieś, czy kultura chłopska, ale raczej miasto-wieś, ludowość, folkloryzm, a jeszcze dokładniej ogromnie hybrydyczne formacje społeczno-kulturowe, które łączą to, co stare i nowe, miejskie i wiejskie, lokalne i globalne.

Dr hab. prof. UAM Marek Krajewski Instytut Socjologii UAM w Poznaniu

Treści zawarte w poszczególnych rozdziałach tej książki są efektem ponaddwuletniej pracy wielu autorów. Chociaż teksty tu prezentowane powstały w wyniku badań empirycznych zlokalizowanych na terenie Zielonych Płuc Polski (ZPP), to jednak ich rezultaty można ekstrapolować na inne regiony kraju, w których funkcjonuje Europejska Sieć Ekologiczna Natura 2000. Regulacje prawne stworzone w celu ochrony cennych przyrodniczo siedlisk i gatunków w jednakowym stopniu bowiem dotyczą życia społeczno-gospodarczego wszystkich gmin w Polsce posiadających w swoich granicach obszary ESE N2000. Przedstawione w książce wyniki badań należy traktować jako ich wstępny etap, rejestrujący stan wyjściowy, niezbędny w przyszłości do obserwowania zmian i analizy wpływu sieci Natura 2000 na rozwój społeczno-gospodarczy obszarów wiejskich.

Oddawana do rąk czytelników książka stanowi omówienie szerokiego kontekstu kształtowania się i funkcjonowania sieci Natura 2000 w UE i w Polsce. Zawarte tu opracowania są zarówno niezbędnym wstępem, jak i koniecznym zasobem wiedzy do prowadzenia dalszych bardziej wnikliwych analiz czynników rozwoju społeczno-gospodarczego terenów objętych ESE N2000.

Prezentowana książka stanowi wielowymiarowe tło przedstawiające kompleksowo zagadnienia o charakterze ogólnym, dotyczące podstaw koncepcji zrównoważonego rozwoju ze szczególnym uwzględnieniem obszarów wiejskich oraz genezy i ram prawnych funkcjonowania sieci Natura 2000, a także charakterystykę regionu ZPP.

Tematyka książki porusza aktualne kwestie związane z pozaprodukcyjnymi funkcjami rolnictwa. Autorzy omówili wpływ koncepcji zrównoważonego rozwoju na podejście do zagadnień związanych z rozwojem obszarów wiejskich w krajach Unii Europejskiej. Szczególną uwagę skupili na toczącej się obecnie dyskusji dotyczącej przyszłości krajobrazu wiejskiego i kwestiach związanych z postrzeganiem krajobrazu przez społeczeństwo. Przedstawili wartość krajobrazu jako wartość ekonomiczną. Omówione zostały także zasady uwzględniania wartości elementów krajobrazu w procesie scalenia gruntów pod kątem wykorzystania tego procesu do kształtowania krajobrazu obszarów wiejskich.

Książka podejmuje problematykę rozwoju przestrzennego Polski ostatniego dwudziestolecia, z uwzględnieniem podziału terytorialno-administracyjnego przed i po reformie z 1999 r. Szczególny nacisk został w niej położony na ocenę zmian gospodarczo-społecznych w obszarach peryferyjnych. Autorka porusza zagadnienia dotyczące m.in.: - roli państwa w zarządzaniu terytorium, - spójności terytorialnej, - modelu rdzeń - peryferia, - tworzenia się struktur terytorialnych. Analizie, w oparciu o dostępne dane statystyczne na poziomie gminnym, poddane zostały dokumenty strategiczne, według których prowadzona jest polityka regionalna, rozwojowa, przestrzenna, a także uzyskane dzięki nim efekty.