Oto trzecia, po Ślązakach w Warszawie i Księdze Ślązaków, część "trylogii śląskiej" Jana Cofałki. W tym tomie zawarty jest zapis przenikających się i jak fale świetlne interferujących rodowodów i doświadczeń Ślązaków oraz Kresowiaków, którzy po okrucieństwach wojennych, po masowych przesiedleniach, wysiedleniach, eksmisjach i wypędzeniach zostali na siebie skazani. Jan Cofałka, świetny biografista, który umie plastycznie i wszechstronnie pokazać osobowości ludzi, nie szuka w historii okropieństw, dobrze wiedząc, że jest ich tam bez liku. Szuka w niej urody życia, jego barwy, powabu, aromatu, i czyni to na rozległym, epickim tle wielkiej wędrówki ludów, która w połowie XX w. wyrzuciła mieszkańców Kresów z ich domów i kazała zamieszkać w innych miastach, wsiach, w innej scenerii i w świecie często innej kultury materialnej oraz obyczajowej. Pisze o uczestnikach powstań śląskich i ich potomkach, o byłych powstańcach warszawskich i synach Orląt Lwowskich, o członkach Hitlerjugend, Komsomołu i ZMP, którzy siedząc często w tej samej ławce szkolnej, nie pozabijali się, nie wyniszczali się, nie licytowali się, kto z nich większych krzywd doznał, ale stworzyli niezwykłą społeczność. Takiego spojrzenia na historię powojennego Śląska w biografistyce polskiej dotychczas nie było. Jan Cofałka napisał książkę o wyższości tolerancji nad ksenofobią, o dobrodziejstwach płynących z postawy, gdy ludzie stronią od nienawiści, a pamięci nie zastępują pamiętliwością. prof. Stanisław Nicieja

Tworzenie się i rozpad małżeństw, rozrodczość, umieralność oraz migracje - dla demografów to procesy masowe. Badają ich przebieg w ujęciu ilościowym, mając na względzie aspekt jakościowy. Celem podejmowanych badań jest poznanie prawidłowości rządzących rozwojem populacji.

Celem publikacji jest zbadanie, dlaczego ludzie się przemieszczają, w jaki sposób zaspokajają swoje potrzeby w zakresie mobilności, oraz znalezienie odpowiedzi na pytanie, czy suma indywidualnych przemieszczeń, skutkująca chaosem i problemami związanymi z mobilnością na terenie miasta, da się zmniejszyć przez ich uporządkowanie i skoordynowanie.

Autorka w sposób kompleksowy dokonała analizy przydatności wskaźników społecznych w polityce społecznej. Sięga do historii ruchu wskaźników społecznych, pytając o uwarunkowania obserwowanych zmian i ich związek z polityką społeczną. Dokonuje wnikliwej analizy teoretycznego i metodologicznego wymiaru budowania i wykorzystywania wskaźników społecznych.

Największym walorem książki jest fakt bycia pierwszym na gruncie polskiej socjologii opracowaniem poświęconym interesującej, dotąd nieeksplorowanej [...] tematyce. Zawarty w tym opracowaniu obraz współczesnych osiedli podmiejskich [...] może stanowić wydajny materiał do wielu innych analiz i studiów. Polska przestrzeń podlega ciągłym zmianom, dlatego też analiza jednego z aspektów tych zmian może wnieść wiele pożytecznej wiedzy. Z recenzji dra hab. Andrzeja Majera

Współczesne metropolie i wielkie miasta, szczególnie tzw. świata zachodniego, nie tylko są coraz bardziej różnorodne etnicznie i kulturowo, lecz także przyciągają coraz więcej "obcych". Okazują się oni niezbędni dla funkcjonowania gospodarki, bo ludność rodzima się starzeje, a młodzi nie wykazują ochoty do podejmowania prac uciążliwych i brudnych. Akceptuje się obecność "obcych", pod warunkiem że nie rzucają się oni w oczy. Nieliczni w Polsce muzułmanie nie wyróżniają się strojem, nie są więc przedmiotem ataków; inaczej jest z osobami czarnoskórymi, które często spotykają się z agresją słowną lub fizyczną.

Zbiór szesnastu artykułów  stanowi interesującą całość z trzech powodów. Po pierwsze, umożliwia przyjrzenie się wielu zjawiskom zachodzącym współcześnie na wsi polskiej (nowe zasady produkcji żywności i ich konsekwencje społeczne oraz kulturowe, stosunek mieszkańców wsi wobec przyrody, znaczenie migracji zarobkowych czy też rozwój społeczeństwa obywatelskiego). Po drugie, daje wgląd w to, jakimi tematami zajmuje się obecnie polska socjologia wsi (jak wyżej). Po trzecie wreszcie, stawia pytania o kondycję samej dyscypliny, o stosowane w jej obrębie założenia i metody badawcze, a więc o kształt aktualnego paradygmatu badawczego.

(z recenzji I. Bukraby-Rylskiej)

Autorki omawiają zarobkowe migracje Polek wyjeżdżających za granicę oraz Ukrainek i Wietnamek przyjeżdżających do Polski. Badają różnice w popycie na pracę na stanowiskach uznawanych za typowo "męskie" i "żeńskie", nierównomierne obciążenie kosztami reprodukcji, opresyjne zachowania pracodawców wobec cudzoziemskich pracowników, a także integrację ekonomiczną migrantek. W analizach wykorzystano różne strategie interpretacyjne i perspektywy teoretyczne. We wstępie Czytelnicy znajdą przegląd światowej i polskiej literatury dotyczącej migracji kobiet.

W opracowaniu niniejszym chcę zaprezentować próbki różnych podejść. Nie tylko opisać styl obecności w publicznej sferze życia (polityczne zaangażowanie, preferencje i aktywność wyborczą młodych), lecz także stosunek młodego pokolenia do zachodzących przemian i do ustroju. Nie tylko pokazać typowe obrazy życia społecznego, jakie młodzi odczytują z otaczającej ich rzeczywistości, ale i jaki rozwojowy status ma postrzegana przez nich rzeczywistość. Chcę pokazać, jak rozległe są plany i doświadczenia emigracyjne młodzieży (niejednokrotnie same w sobie będące oceną systemu społecznego), lecz także odpowiedzieć na pytanie, czy da się je wyjaśnić zespołem czynników związanych z jakością życia społecznego, a ściślej - ze sposobem odbioru rzeczywistości społecznej przez różne kategorie młodzieży.

Krystyna Szafraniec

W pracy przedstawiono rozwój i rozmieszczenie, ruch naturalny i migracyjny oraz struktury demograficzne, społeczne i wyznaniowe ludności Warszawy w XX wieku w podziale na dzielnice miasta.

Warszawa wkraczała w XX stulecie jako 686-tysięczne miasto gubernialne. W ciągu XX wieku liczba jej mieszkańców wzrosła prawie 2,5-krotnie, do 1 672 tys., ale jej obszar zwiększył się 15-krotnie. Jedenaście razy dokonano przyłączenia sąsiednich jednostek do Warszawy i tyleż razy zmieniano podział administracyjny miasta. Głębokie zmiany zaszły w rozmieszczeniu ludności, ruchu naturalnym oraz strukturze demograficznej i społecznej. Stabilny był tylko udział ludności zasiedziałej (zamieszkałej od urodzenia).

Celem prezentowanej publikacji jest przedstawienie ogólnych mechanizmów przemian struktur społeczno-gospodarczych małych miast Pomorza Środkowego w procesie przechodzenia do gospodarki rynkowej. Szczególną uwagę zwrócono przy tym na zmianę struktur demograficznych, gospodarczych i funkcjonalnych miast w powiązaniu z ich rolą w układzie miejskiej sieci osadniczej.

Istotnym problemem badawczym jest próba dania odpowiedzi na pytania:
- czego dotyczą zmiany strukturalne rozumiane jako przemiany w strukturach demograficznych, funkcjonalnych i społecznych,
- jaka jest ich dynamika i głębokość,
- jakie mechanizmy przyczyniły się do transformacji wymienionych struktur.

Kształtowanie przemian społecznych i gospodarczych w istniejących strukturach regionalnych należy do głównych problemów nauki i praktyki gospodarczej.Decyduje o tym ogólny proces rozwoju cywilizacyjnego, w którym dużą rolę przypisuje się określonej przestrzeni oraz rosnącej samorządności terytorialnej. 

W świetle przedstawionych przesłanek zaprezentowane w pracy materiały i analizy informują o zmianach społeczno-gospodarczych na Pomorzu Środkowym, jakie nastąpiły po 1989 r., a więc w okresie wprowadzania nowego systemu polityczno-ustrojowego, opartego na prywatnych formach własności i rynkowych sposobach organizacji gospodarki.

Książka stanowi niezwykle wartościowe poznawczo i faktograficznie studium o powrotach, osadzone na osi demografia - polityka - ekonomia. Podejmuje nowatorskie propozycje "rozwiązań emigracyjnych" analizowanych w kontekście kompleksowego zarządzania tym zjawiskiem. Rozwiązania te są nowe na gruncie polskim i ważne dla polityk implementacyjnych. Niezwykle inspirujące są również ustalenia empiryczne Autorki, będące rezultatem jej oryginalnych badań, które ukazują nam szerokie spektrum czynników rodzących motywy wyjazdowe, podejmowane decyzje, migracyjne życie zawodowe, działanie mikrostrukturalnej sieci powiązań oraz na tym tle uwarunkowania i socjoekonomiczną sytuację powrotu.

Społeczeństwo Polskie starzeje się, a znaczący wzrost ludzi starych nastąpi już do roku 2020. Czy jesteśmy przygotowani do rozwiązywania problemów z tym związanych? Przytoczone w książce wyniki badań ISP oraz rozwiązania stosowane w starzejących się społeczeństwach zachodnich powinny stanowić cenną wskazówkę w kierunku zmiany założeń polityki społecznej w tym zakresie.

Szczególna wartość naukowo-poznawcza tego tomu polega na tym, że została w nim przyjęta interdyscyplinarna analiza problemu: Autorka wzięła w nim pod uwagę paradygmaty socjologii, polityki społecznej, pomocy społecznej, pracy socjalnej, prawa obowiązującego w UE.Przyjęcie takiego założenia pozwoliło jej na przedstawienie syntetycznego i merytorycznego obrazu migracji. Niniejsze opracowanie odpowiada wymogom naukowym i potrzebom społecznym, przydatne będzie pracownikom socjalnym, socjologom, pedagogom, wolontariuszom, służbom społecznym, politykom społecznym, pracownikom administracji rządowej i samorządowej.

Problemy geografii osadnictwa wiejskiego oraz miejskiego w Polsce i na świecie Podręcznik został napisany m.in. na podstawie wyników badań i materiałów zebranych przez Autorkę podczas wielu naukowo-badawczych wyjazdów terenowych, zarówno krajowych, jak i zagranicznych.

Przedstawiono i wyjaśniono tu następujące zagadnienia: powstanie i rozwój geografii osadnictwa; uwarunkowania środowiskowe, społeczno-gospodarcze i historyczno-kulturowe wpływające na osadnictwo i kształtujące je; wieś i osadnictwo wiejskie (osadnictwo pierwotne; geneza, typy oraz formy osiedli); koncepcje rozwoju obszarów wiejskich; miasto i osadnictwo miejskie (powstanie, rozwój i położenie miast; ich charakterystyka oraz funkcje); formy, struktury i rozwój wielkich skupisk miejskich; urbanizacja oraz osadnictwo wiejskie i miejskie w globalizującym się świecie.

Świadomość nieuchronnego starzenia się ludności powoli staje się stałym elementem wszystkich wizji przyszłości. Ten proces demograficzny pociąga za sobą wiele ważkich skutków, wpływających w zasadzie na każdą sferę życia, których nie zawsze jesteśmy świadomi i na które nie zawsze możemy się przygotować.

Prezentowany w niniejszym tomie raport z badań pokazuje, jak do starości przygotowuje się powojenny wyż demograficzny oraz inne osoby znajdujące się na przedpolu starości, czyli łącznie ponad 27% populacji Polaków. Od przyszłych zachowań tej zbiorowości, jej wyborów odnośnie momentu przejścia na emeryturę, dbałości o zdrowie, umiejętności podtrzymywania nieformalnych więzi czy skłonności do oszczędzania, zależeć będzie w znacznym stopniu stabilność ekonomiczna, społeczna i polityczna naszego kraju w nadchodzących trzech dekadach.

Procesy społeczno-polityczne i ekonomiczne zachodzące obecnie w Polsce nie mają już tak radykalnego charakteru jak budowa ustroju demokracji wolnorynkowej i przystąpienie do Unii Europejskiej. Najważniejszym ich aspektem był dokonujący się w ostatnich latach stopniowy wzrost gospodarczy i związana z nim poprawa warunków bytu. Zbyt wcześnie jest jeszcze na stwierdzenie czy te dwa procesy uległy tylko spowolnieniu, czy wręcz zahamowaniu lub nawet odwróceniu w wyniku ostatniego światowego kryzysu finansowego.