Celem pracy było zbadanie i ukazanie podstaw teoretycznych konstruowania strategii rozwoju gmin wiejskich oraz próba odpowiedzi na pytanie, czy strategie rozwoju gmin wiejskich są dostatecznym i wystarczającym narzędziem kształtowania przemian strukturalnych obszarów wiejskich oraz zarządzania obszarem przez różne grupy interesariuszy, których one dotyczą.

Prezentowana publikacja ma charakter monografii i składa się z dziewięciu autorskich części, w których zanalizowano zakres i skalę zjawiska drugich domów w Polsce oraz scharakteryzowano cechy rozkładu przestrzennego w układzie regionalnym. Dokonano też syntetycznej oceny znaczenia drugich domów dla rozwoju obszarów wiejskich zarówno w odniesieniu do struktur lokalnych, jaki w kontekście kształtowania rozwoju regionalnego z uwzględnieniem czynników ekonomicznych i społeczno-kulturowych.

Niniejsza publikacja koncentruje się w głównej mierze na zagadnieniach związanych z pozarolniczym rozwojem obszarów wiejskich. Poruszane w opracowaniu kwestie wpisują się w nurt nowego postrzegania roli i funkcji pełnionych przez wieś i rolnictwo na rzecz współczesnego społeczeństwa w procesie rozwoju społeczno-gospodarczego.

Wprowadzenie Rozdział 1. Zrównoważony rozwój - idea, definicje, mierniki Rozdział 2. Podjęty problem i metody jego badania Rozdział 3. Ogólna charakterystyka wskaźników zrównoważonego rozwoju na obszarach wiejskich regionu Zielonych Płuc Polski

Z literatury dotyczącej wsi i rolnictwa oraz oglądu rzeczywistości wynika, że rolnicy oraz członkowie rodzin rolniczych zajmują się nie tylko działalnością rolniczą. Nie można zatem postawić znaku równości między rolnikiem a działalnością rolniczą.

Celem książki była ocena wpływu funduszy UE alokowanych dla Polski w latach 2004-2006 na system finansowania inwestycji. Poddano ocenie zmiany systemu finansowania, zdefiniowanego przez autorkę jako szereg działań, procedur, programów i interakcji między podmiotami publicznymi (administracją publiczną i samorządową) i sektorem prywatnym, w tym instytucjami finansowymi, służących realizacji przyjętych uprzednio celów, przy zastosowaniu montażu finansowego w formie połączenia funduszy publicznych (krajowych i unijnych) i kapitału prywatnego.

Treści zawarte w poszczególnych rozdziałach tej książki są efektem ponaddwuletniej pracy wielu autorów. Chociaż teksty tu prezentowane powstały w wyniku badań empirycznych zlokalizowanych na terenie Zielonych Płuc Polski (ZPP), to jednak ich rezultaty można ekstrapolować na inne regiony kraju, w których funkcjonuje Europejska Sieć Ekologiczna Natura 2000. Regulacje prawne stworzone w celu ochrony cennych przyrodniczo siedlisk i gatunków w jednakowym stopniu bowiem dotyczą życia społeczno-gospodarczego wszystkich gmin w Polsce posiadających w swoich granicach obszary ESE N2000. Przedstawione w książce wyniki badań należy traktować jako ich wstępny etap, rejestrujący stan wyjściowy, niezbędny w przyszłości do obserwowania zmian i analizy wpływu sieci Natura 2000 na rozwój społeczno-gospodarczy obszarów wiejskich.

Oddawana do rąk czytelników książka stanowi omówienie szerokiego kontekstu kształtowania się i funkcjonowania sieci Natura 2000 w UE i w Polsce. Zawarte tu opracowania są zarówno niezbędnym wstępem, jak i koniecznym zasobem wiedzy do prowadzenia dalszych bardziej wnikliwych analiz czynników rozwoju społeczno-gospodarczego terenów objętych ESE N2000.

Prezentowana książka stanowi wielowymiarowe tło przedstawiające kompleksowo zagadnienia o charakterze ogólnym, dotyczące podstaw koncepcji zrównoważonego rozwoju ze szczególnym uwzględnieniem obszarów wiejskich oraz genezy i ram prawnych funkcjonowania sieci Natura 2000, a także charakterystykę regionu ZPP.

ZE WSTĘPU

Niniejsza publikacja w zamierzeniu jej autorów wpisuje się w dyskusję środowisk naukowych i samorządów gminnych nad realnymi i potencjalnymi komplikacjami i ograniczeniami, jakie rozwojowi społeczno-gospodarczemu obszarów wiejskich niesie ze sobą Europejska Sieć Ekologiczna Natura 2000. Opracowanie stanowi z jednej strony pokłosie konferencji „Wpływ obszarów Natura 2000 na rozwój gmin wiejskich - impuls czy hamulec”, zorganizowanej przez IRWiR PAN przy współudziale Fundacji „Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej”, Związku Gmin Wiejskich RP oraz Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, z drugiej zaś jest wynikiem realizowanego w latach 2008-2011 przez zespół pod kierownictwem prof. Marka Kłodzińskiego i dr Artura Bołtromiuka projektu badawczego nr 11001204 „Społeczno-gospodarcze uwarunkowania zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich objętych siecią Natura 2000 na terenie Zielonych Płuc Polski”, finansowanego przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju.

ZE WSTĘPU

Monografia ta powstała w wyniku realizacji projektu badawczego pt. Ocena realizacji celu produkcyjno-ekonomicznego rolnictwa dolnośląskiego w warunkach zrównoważonego rozwoju. Jego celem naukowym była ocena wpływu instrumentów WPR na efekty produkcyjne i ekonomiczne gospodarstw rolnych funkcjonujących w zrównoważonych warunkach przyrodniczych i ekonomicznych. Zagadnienie to rozpatrywano na tle przemian w rolnictwie i na obszarach wiejskich po akcesji Polski do UE.

W opracowaniu niniejszym chcę zaprezentować próbki różnych podejść. Nie tylko opisać styl obecności w publicznej sferze życia (polityczne zaangażowanie, preferencje i aktywność wyborczą młodych), lecz także stosunek młodego pokolenia do zachodzących przemian i do ustroju. Nie tylko pokazać typowe obrazy życia społecznego, jakie młodzi odczytują z otaczającej ich rzeczywistości, ale i jaki rozwojowy status ma postrzegana przez nich rzeczywistość. Chcę pokazać, jak rozległe są plany i doświadczenia emigracyjne młodzieży (niejednokrotnie same w sobie będące oceną systemu społecznego), lecz także odpowiedzieć na pytanie, czy da się je wyjaśnić zespołem czynników związanych z jakością życia społecznego, a ściślej - ze sposobem odbioru rzeczywistości społecznej przez różne kategorie młodzieży.

Krystyna Szafraniec

Problematyka tej książki dotyczy najżywiej dyskutowanych zagadnień społecznych, gospodarczych i politycznych związanych z funkcjonowaniem współczesnego rolnictwa. Jest to problematyka aktualna i bardzo ważna, bowiem odnosi się do kilku fundamentalnych pytań związanych z rolnictwem: co wytwarza współczesne rolnictwo, dlaczego te produkty i usługi mają tak wielkie znaczenie, jakie jest miejsce rolnictwa w środowisku przyrodniczym, ekonomicznym, społecznym i kulturowym, dlaczego rolnictwo należy wspierać i nie pozostawiać wyłącznie samoczynnej regulacji rynku. Odpowiedzi na te pytania mają zarówno znaczenie poznawczo-teoretyczne, jak i praktyczne.

ze wstępu

Autorka zastosowała pionierskie metody w badaniach empirycznych nad rozwojem obszarów wiejskich w Polsce. [...] Dla ich przeprowadzenia zostało wykonanych 16 regionalnych tabel przepływów międzygałęziowych i tyleż odpowiadających im macierzy rachunków społecznych. [...] Rozprawa stanowi znaczący wkład w nauki ekonomiczne, dotyczące ekonomii rolnej i rozwoju obszarów wiejskich. [...] (fragmenty recenzji prof. A. Czyżewskiego z Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu)

Polityka rolna Stanów Zjednoczonych Ameryki budzi we wszystkich częściach świata zarówno wielkie zainteresowanie, jak i ogromne kontrowersje. Stany Zjednoczone Ameryki, uważane za kolebkę gospodarki wolnorynkowej, od lat stosują bogate instrumentarium, pośredniego i bezpośredniego wspierania rolnic-twa. Kraj ten jest też kluczowym producentem i eksporterem produktów rolnych w światowej skali. Eksport rolny USA przekracza 100 mld dol. rocznie, a sytuacja na rynkach rolnych w tym kraju ma wielki wpływ na kształtowanie się cen na rynkach globalnych i sytuację żywnościową w skali całego świata. Stany Zjednoczone są też jednym z głównych graczy na forum Światowej Organizacji Handlu w trwających negocjacjach handlowych Doha.

Ze Wstępu

Wybór tematu książki wyniknął z kilku przesłanek. Po pierwsze, uznano za zasadne zbadanie działania, które wprawdzie nie było w Polsce zupełnie nieznane, gdyż wspierano już obszary górskie, jednak od 2004 roku stanowiło nowy system wsparcia z rozbudowanymi celami i kryteriami oraz zasadami delimitacji. Po drugie, jest to problematyka dość mało w Polsce zbadana, z uwagi na krótki okres występowania. Po trzecie, w literaturze europejskiej wykorzystanie tego instrumentu budzi duże kontrowersje.

Wydawca: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa Polskiej Akademii Nauk, Instytut Rozwoju Wsi Chińskiej Akademii Nauk Społecznych w Pekinie

CONTENTS

From the Editor (Andrzej Rosner)

Introduction (Zhang Xiaoshan)

Disparities in Socio-Economic Development of Rural Areas in Poland vis-a-vis Transformation Dynamics in the Pre-Accession Period (Krystian Heffner and Andrzej Rosner)

New-Town Policy and New-Town Development in China (Tan Xuewen)

Agricultural Transition and Rural Development. Some Experiences of Hungary (Ivan Benet)

Changes in the Education System. Educational Behaviour of Young Rural People (Krystyna Szafraniec)

W latach 2005-2008 Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN realizował program badawczy zatytułowany Polska wieś i rolnictwo w Unii Europejskiej. Dylematy i kierunki przemian. Wybrane wyniki badań prowadzonych w jego ramach zawiera obecna publikacja Instytutu.

Przystępując do opracowania koncepcji obecnego tomu, redaktorzy starali się, aby zebrane w nim teksty stanowiły podsumowanie analiz prowadzonych w poszczególnych obszarach tematycznych. Nie w każdym przypadku założenie to udało się zrealizować. Na przeszkodzie stanęły trzy czynniki. Po pierwsze, wyniki badań na bieżąco ukazywały się drukiem, dorobek programu badawczego stanowi kilkanaście książek, kilkadziesiąt artykułów, wiele referatów konferencyjnych, a także szereg ekspertyz.

OD REDAKTORKI

Wiejskie pozarządowe organizacje. Nazywane też organizacjami Trzeciego Sektora (albo trzeciego sektora), organizacjami non profit, NGO (non governamental organisation), a kiedyś po prostu organizacjami społecznymi. Te organizacje to fundament społeczeństwa obywatelskiego, które w Polsce się rodzi. To powstające społeczeństwo obywatelskie, pożądane podobnie jak klasa średnia, jest społeczeństwem ułomnym: ułomnym, ponieważ jest ciągle stosunkowo słabe, ale też dlatego, że w swym funkcjonowaniu ciągle boryka się ze stygmatami realnego socjalizmu.

SPIS TREŚCI

ROZPRAWY I STUDIA

Maria Dec, Karolina Pawlak, Walenty Poczta Determinanty sytuacji wyżywieniowej ludności świata

Samuel Depraz Czy powstanie międzynarodowa definicja obszaru wiejskiego w Europie?

Katarzyna Zawalińska Ile jest spójności, a ile efektywności w polityce rozwoju obszarów wiejskich w Polsce?

Marta Błąd Przedsiębiorstwa społeczne na obszarach wiejskich w Polsce

MATERIAŁY Z BADAŃ

Barbara Perepeczko Swoistość zagranicznych migracji zarobkowych mieszkańców wsi

Barbara Gradziuk Kapitał ludzki elitarnych gospodarstw rolniczych

Jakub Kraciuk Procesy koncentracji kapitałowej w polskich spółkach przemysłu spożywczego

Joanna Kałowska, Agnieszka Poczta-Wajda Walory naturalnego środowiska jako determinant rozwoju turystyki wiejskiej w Wielkopolsce

Beata Pięcek Wydatki inwestycyjne na infrastrukturę techniczną w okresie przed wstąpieniem i po wstąpieniu do Unii Europejskiej

Dorota Klepacka-Kołodziejska Dopłaty kompensacyjne dla gospodarstw na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w Irlandii

Kinga Gruziel, Mirosław Wasilewski Podatek rolny a podatek dochodowy w gospodarstwach rolniczych – konsekwencje zmian

RECENZJE I OMÓWIENIA

Mirosław Drygas Recenzja książki Józefa Kani Doradztwo rolnicze w Polsce w świetle potrzeb i doświadczeń zagranicznych

KRONIKA

Natalia Proń-Nowak Szósta Szkoła Letnia Euracademy Kultura i zrównoważony rozwój obszarów wiejskich

Jerzy Bielec Sprawozdanie z seminarium Nauka i edukacja w rozwoju obszarów wiejskich

Wojciech Adamczyk Zadania i efekty działalności Agencji Nieruchomości Rolnych w 2007 roku (ujęcie syntetyczne)