* Wiejski obszar peryferyjny w koncepcjach geograficznych
* Peryferyjność położenia geograficzno-komunikacyjnego a wybrane wskaźniki rozwoju powiatów ziemskich
* Location mattes – analiza zależności pomiędzy dostępnością przestrzenną a sukcesem społeczno-gospodarczym obszarów wiejskich Mazowsza
* Struktura budżetów gmin wiejskich jako rezultat ich peryferyjności

Prezentowany tom jest zbiorem artykułów, w których podjęto próbę identyfikacji i analizy szans oraz zagrożeń związanych z włączeniem polskiego rolnictwa w obszar Wspólnej Polityki Rolnej. Dotyczą one oceny wpływu programów Wspólnej Polityki Rolnej na stan polskiego rolnictwa, realizacji Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2004-2006 w Polsce, problemów rolnictwa w wybranych regionach Europy, przemian społecznych i gospodarczych na obszarach wiejskich Polski zachodzących pod wpływem wykorzystania różnych form wsparcia finansowego.

Lubelszczyzna jest regionem rolniczym i z wyjątkiem niewielkich obszarów nie pełniła nigdy istotnych w skali kraju funkcji turystycznych. Jednocześnie w ostatnich kilkunastu latach rozwój turystyki jest tu oczekiwany i traktuje się ja jako czynnik poprawy sytuacji ekonomicznej i szansę rozwoju regionu, zwłaszcza obszarów wiejskich. Szczególnie interesującym zagadnieniem jest zatem aktywność miejscowych społeczności ukierunkowana na rozwój turystyki. Jakie działania podejmują podmioty lokalne, aby wykorzystać tę szansę?

Czy obszary wiejskie można nazwać obszarami sukcesu? Gdzie w przestrzeni możliwa jest delimitacja obszarów sukcesu? jakie uwarunkowania powodują kształtowanie się obszarów sukcesu na wsi? Jakie czynniki w największym stopniu są odpowiedzialne za ich przestrzenne zróżnicowanie? Jak zdefiniować i zmierzyć sukces na obszarach wiejskich?

Publikacja jest próbą prezentacji i usystematyzowania wyników wieloletnich badań nad gentryfikacją, zwłaszcza amerykańskich i brytyjskich. Najwięcej miejsca poświęca charakterystyce głównych podmiotów uczestniczących w rozważanym procesie oraz krytycznemu przeglądowi oferowanych wyjaśnień gentryfikacji, w tym opinii dotyczących wzajemnego stosunku jej korzystnych skutków.

Warto zaznaczyć, że gentryfikacja, początkowo łączona z krajami wysoko rozwiniętymi, uważana jest obecnie za zjawisko prawie powszechne na świecie. Dotyka nie tylko miast, lecz również przedmieść, a nawet obszarów wiejskich. W coraz większym stopniu daje się zauważyć również w Polsce, niekiedy w związku z realizowanymi programami rewitalizacji miast i osiedli.

Region przygraniczny Lubelszczyzny jest obszarem o dużej odrębności i specyfice. Pogłębia ją dodatkowo istnienie granicy pomiędzy różnymi systemami gospodarczymi i politycznymi. Państwa, z którymi graniczy na tym odcinku Polska wybrały różne modele rozwoju politycznego i gospodarczego. Ponadto obszary położone w sąsiedztwie granicy charakteryzuje duże zróżnicowanie struktury przestrzennej i dynamiki rozwoju gospodarczego. Rozwój koncentruje się przede wszystkim na terenach w pobliżu przejść granicznych, natomiast obszary położone peryferyjnie, z dala od ważnych ciągów komunikacyjnych, są narażone na degradację społeczną i ekonomiczną.

W pracy przedstawiono rozwój i rozmieszczenie, ruch naturalny i migracyjny oraz struktury demograficzne, społeczne i wyznaniowe ludności Warszawy w XX wieku w podziale na dzielnice miasta.

Warszawa wkraczała w XX stulecie jako 686-tysięczne miasto gubernialne. W ciągu XX wieku liczba jej mieszkańców wzrosła prawie 2,5-krotnie, do 1 672 tys., ale jej obszar zwiększył się 15-krotnie. Jedenaście razy dokonano przyłączenia sąsiednich jednostek do Warszawy i tyleż razy zmieniano podział administracyjny miasta. Głębokie zmiany zaszły w rozmieszczeniu ludności, ruchu naturalnym oraz strukturze demograficznej i społecznej. Stabilny był tylko udział ludności zasiedziałej (zamieszkałej od urodzenia).

Tony  Sorensen – Local development under uncertainty: Australia's rural experience
José A. Aldrey-Vazquez, Rubén C. Lois-Gonzales,
Román Rodriguez-Gonzalez – Territorial planning as support for local development. A methodology applied to Guatemala
Serhiy MOROZ – Challenges and perspectives of rural development in Ukraine
Jerzy BAŃSKI – Rural areas of economic success in Poland – diagnosis and conditioning
Antonín Vaishar, Jana Zapletalova – Microregional development in border regions of Czechia
Michael Sofer, Levia Applebaum – The emergence of farmers-entrepreneurs as local development agents in the rural space of Israel
Suman Sao, Ersad Ali – Strategies for the development of sericulture for rural development. Case study of Malda District of West Bengal, India
Ashley Gunter, Lukas Scheepers – Informal housing and community led Local Economic Development
Jesús Abraham Navarro Moreno – Agricultural conditionsand local development in Michoacán, Mexico

Strategia rozwoju województwa jest podstawowym dokumentem polityki regionalnej przygotowywanym przez samorząd województwa. Wyznacza cele i kierunki rozwoju regiony, tym samym jej zakres determinuje procesy rozwojowe. Strategia stanowi też punkt odniesienia dla powstających na poziomie regionu dokumentów programowych i planistycznych.

Autorzy podejmują próbę szczegółowej i krytycznej analizy strategii wojewódzkich w zakresie problematyki obszarów wiejskich. Głównym celem badania jest zdiagnozowanie i ocena aktualnych strategii rozwoju województw pod kątem celów i kierunków rozwoju wyznaczonych przez nie dla obszarów wiejskich.

Procesy transformacji w Polsce po 1989r. związane ze zmianą ustroju i systemu ekonomicznego oraz członkostwem w Unii Europejskiej od 2004r. dotyczyły w dużej mierze obszarów wiejskich. Coraz bardziej wzrastała też ich rola w zagospodarowaniu przestrzennym kraju.

Niniejszy tom zawiera zbiór 10 opracowań wykonanych przez specjalistów zajmujących się różnymi aspektami zróżnicowania i zagospodarowania przestrzennego wsi oraz małych miast w Polsce i zagranicą.

Publikacja zawiera szesnaście artykułów podejmujących różnorodną tematykę badawczą z zakresu geografii wsi. Badania koncentrują się przede wszystkim na źródłach i przyczynach przekształceń w środowisku przyrodniczym, społecznym i gospodarczym.

Wykazano, że złożoność współczesnych przekształceń obszarów wiejskich jest wynikiem transformacji systemowej w Polsce i pierwszej fazy integracji z Unią Europejską. Zaznaczają się one ze szczególną siłą w Polsce północnej i zachodniej, na obszarach zdominowanych w poprzednim systemie przez rolnictwo państwowe. Z kolei członkostwo w UE daje - poprzez możliwość uczestnictwa w szeregu działań pomocowych - finansowe podstawy przekształceń przestrzeni geograficznej, a na obszarach wiejskich poziom absorpcji funduszy UE uznać można za podstawowy czynnik restrukturyzacji i modernizacji.

Celem opracowania jest analiza i ocena zróżnicowania przestrzennych obszarów wiejskich i ich powiązań funkcjonalnych. W kolejnych częściach pracy wykonano: typologię obszarów wiejskich pod względem rzeczywistych i potencjalnych powiązań funkcjonalnych i relacji miasto - wieś, analizę obszarów wiejskich pod kątem konkurencyjnego i towarowego rolnictwa, identyfikację obszarów wiejskich o znaczącym potencjale endogenicznym, identyfikację obszarów o silnej koncentracji problemów społecznych i demograficznych oraz syntezę wykonanych badań.

Jerzy BAŃSKI - Agriculture of Central Europe in the period of economic transformation
Valda BRATKA, Ligita MELECE, Liene DAMBINA  - Changes in Latvia's rural areas and agricultural sector between 1990 and 2004
Włodzimierz ZGLIŃSKI - The essential problems and the structure of Polish agriculture in the period of transformation
Tomáą DOUCHA, Emil DIVILA - Changes in Czech agriculture in the years 1990-2005
Stanislav MARTINÁT, Pavel KLAPKA,  Eva NOVÁKOVÁ - Changes of spatial differentiation in livestock breeding in the Czech Republic after 1990
Peter SPIŠIAK, Ján FERANEC, Jan OT'AHEL, Jozef NOVÁČEK - Transition in the agricultural and rural systems in Slovakia after 1989
Bálint CSATÁRI, Jenö Zsolt FARKAS - Agrarian and rural development in Hungary, 1990-2005
Krassimira DIMITROVA KANEVA, Minka DIMITROVA ANASTASOVA-CHOPEVA - Agricultural and rural development in Bulgaria 
Marina TODOROVIC, Radmila MILETIĆ - Serbian agriculture - the problems and changes in recent years

Współczesny rozwój społeczny i gospodarczy w Polsce stwarza dogodne warunki do osiągnięcia sukcesu gospodarczego. W niniejszym opracowaniu badano sukces gospodarczy w ujęciu przestrzennym. Przyjęto, że obszary sukcesu charakteryzuje pomyślny przebieg zjawisk i procesów społeczno-gospodarczych, które pobudzają lub wzmacniają rozwój jego struktury przestrzennej.

Sukces gospodarczy odnosi się przede wszystkim do obszarów miejskich, które rozwijają się bardzo intensywnie. Niemniej również na obszarach wiejskich pojawiają się przykłady sukcesu gospodarczego. Wśród nich można wyróżnić: lokalne ogniska sukcesu, obszary progresji i obszary konkurencyjnego rolnictwa. Lokalne ogniska sukcesu to gminy wiejskie lub zespoły gmin o wysokim poziomie rozwoju gospodarczego. Wiejskie obszary progresji cechuje stały trend wzrostu gospodarczego. Z kolei obszary konkurencyjnego rolnictwa charakteryzują wysokie nakłady inwestycyjne na gospodarkę rolną.

Problematyka kontinuum miejsko-wiejskiego stanowi bardzo interesujące zagadnienie badawcze, które swym zakresem obejmuje jednostki osadnicze zawarte między przysiółkiem a metropolią. We współczesnej geografii koncepcja kontinuum miejsko-wiejskiego wyraża odejście od dychotomicznego podziału typów społecznych na rzecz uchwycenia różnic, sposobów i warunków życia społeczeństw w różnych kategoriach i typach miejscowości, ale także badania trendów i kierunków koncentracji ludności w miastach.

Kontinuum miejsko-wiejskie jest strukturą dynamiczną, pozwalającą uchwycić proces ewolucji jednostek osadniczych na osi miasto - wieś, przy czym nie każda wieś ostatecznie przekształca się w miasto, pozostając na jednym z pośrednich etapów rozwoju. W Polsce przeobrażenia jednostek osadniczych począwszy od lat 90. XX wieku, zyskały nową jakość spowodowaną procesami prywatyzacji, restrukturyzacji i modernizacji wielu sektorów gospodarki.

Nadrzędnym celem podjętych studiów było zatem zwrócenie uwagi na możliwości wykorzystania typowo geograficznych analiz w zastosowaniach praktycznych dotyczących optymalizacji sieci transportowej. Niektóre z zastosowanych rozwiązań metodycznych mieszczą się w klasycznym i dobrze znanym aparacie pomiarowym, ale pewna ich część, związana zwłaszcza z analizą popytową, musiała być wypracowana od nowa. Publikacja ta powinna być zatem pomocna wszystkim tym, którzy nie tylko na co dzień zajmują się planowaniem sieci transportowych oraz może służyć jako źródło wiedzy i inspiracji również dla przedstawicieli świata nauki i studentów, zwłaszcza geografów, urbanistów i ekonomistów.

Kwartalnik wydawany przez Instytut Geografii i Zagospodarowania Przestrzennego PAN. Jest to najstarsze z wychodzących dotychczas polskich czasopism geograficznych ( od 1919 roku). Jego celem jest informowanie o osiągnięciach naukowych i organizacyjnych geografii polskiej i innych krajów.

Kwartalnik wydawany przez Instytut Geografii i Zagospodarowania Przestrzennego PAN. Jest to najstarsze z wychodzących dotychczas polskich czasopism geograficznych ( od 1919 roku). Jego celem jest informowanie o osiągnięciach naukowych i organizacyjnych geografii polskiej i innych krajów.