Europejska Sieć Ekologiczna Natura 2000 jako nowy element otoczenia polskiej wsi i rolnictwa

ZE WSTĘPU

Niniejsza publikacja w zamierzeniu jej autorów wpisuje się w dyskusję środowisk naukowych i samorządów gminnych nad realnymi i potencjalnymi komplikacjami i ograniczeniami, jakie rozwojowi społeczno-gospodarczemu obszarów wiejskich niesie ze sobą Europejska Sieć Ekologiczna Natura 2000. Opracowanie stanowi z jednej strony pokłosie konferencji „Wpływ obszarów Natura 2000 na rozwój gmin wiejskich - impuls czy hamulec”, zorganizowanej przez IRWiR PAN przy współudziale Fundacji „Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej”, Związku Gmin Wiejskich RP oraz Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, z drugiej zaś jest wynikiem realizowanego w latach 2008-2011 przez zespół pod kierownictwem prof. Marka Kłodzińskiego i dr Artura Bołtromiuka projektu badawczego nr 11001204 „Społeczno-gospodarcze uwarunkowania zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich objętych siecią Natura 2000 na terenie Zielonych Płuc Polski”, finansowanego przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju.

Celem publikacji jest pogłębienie wiedzy o procesach społeczno-gospodarczych, jakie zachodzą w gminach objętych siecią Natura 2000, oraz o działaniach, które należy podjąć, aby samorządy nie traktowały tej sieci w kategoriach kolejnego, dość kłopotliwego i kosztownego w realizacji obowiązku. Ponieważ jednym z ważniejszych założeń przy tworzeniu obszarów Natura 2000 jest dążenie nie tyle do blokowania rozwoju, ile do ukierunkowania go tak, aby nie zagrażał środowisku przyrodniczemu, potrzeb-na jest więc społeczna debata na temat, jak powyższą ideę przenieść na codzienną praktykę życia gmin wiejskich.

Obszary chronione są zazwyczaj zlokalizowane tam, gdzie występują: duża lesistość, mała liczba mieszkańców (trendy depopulacyjne), słabe gleby, a także niedostatecznie rozwinięta infrastruktura komunikacyjna oraz przedsiębiorczość. Na takich terenach często dochodzi do konfliktów na tle gospodarowania zasobami przyrodniczymi, niejednokrotnie brakuje także środków na rozwój. Przyjęto założenie, iż chcąc, aby sieć Natura 2000 nie była odbierana tylko jako system zakazów i nakazów, należy dążyć do kompromisowych rozwiązań, uwzględniających argumentację zarówno lokalnych społeczności, jak i obrońców przyrody.

Artur Bołtromiuk, Marek Kłodziński