Młode pokolenie a nowy ustrój

W opracowaniu niniejszym chcę zaprezentować próbki różnych podejść. Nie tylko opisać styl obecności w publicznej sferze życia (polityczne zaangażowanie, preferencje i aktywność wyborczą młodych), lecz także stosunek młodego pokolenia do zachodzących przemian i do ustroju. Nie tylko pokazać typowe obrazy życia społecznego, jakie młodzi odczytują z otaczającej ich rzeczywistości, ale i jaki rozwojowy status ma postrzegana przez nich rzeczywistość. Chcę pokazać, jak rozległe są plany i doświadczenia emigracyjne młodzieży (niejednokrotnie same w sobie będące oceną systemu społecznego), lecz także odpowiedzieć na pytanie, czy da się je wyjaśnić zespołem czynników związanych z jakością życia społecznego, a ściślej - ze sposobem odbioru rzeczywistości społecznej przez różne kategorie młodzieży.

Krystyna Szafraniec

Książkę rozpoczynają społeczne portrety młodych dorosłych i młodzieży, zawierające zarówno charakterystyki społeczno-demograficzne i edukacyjne, jak i osobowościowe (system wartości, cele i dążenia życiowe obydwu kohort). Stanowią one, jak sądzę, ważne wyjaśnienie sposobu, w jaki młodzi odbierają system i jak się wobec niego zachowują. Również tam (w pierwszym rozdziale) oprowadzam czytelnika po badaniach i rodzajach źródeł, jakie wykorzystałam w prac W rozdziałach 2 i 3 opisywany jest styl obecności młodych w publicznej sferze życia i ich stosunek do zachodzących w kraju przemian i do ustroju, a ściślej do różnych rozwiązań ustrojowych. Osią rozważań jest tu - z jednej strony - teza o deficycie obywatelstwa wśród młodzieży, z drugiej - pytanie o rodzaj i trwało; jej preferencji ustrojowych. Rozdział 4 prezentuje wyniki badań, sytuujące odbiór rzeczywistości społecznej w perspektywie rozwojowej. Przedmiotem oceny są tu różne sfery życia społecznego, uznane nie tylko za typowe, ale i znaczące dla rozwoju osobowości młodego pokolenia (sfera bezpieczeństwa, kontroli, więzi i relacji interpersonalnych, stylów socjalizacji). Tematem kolejnego, 5, rozdział książki są migracje młodych Polaków za granicę. Prezentowane tam nastawienia prowyjazdowe uczącej się młodzieży oraz doświadczenia migracyjne trzydziestolatków analizowane są ze względu na ich legitymizacyjny sens. W części opisowej staram się pokazać nie tyle zasadnicze cechy tego doświadczenia, ile skalę i strukturę zjawiska i jego różnicujące znaczenie dla sposobu postrzegania i oceniani rzeczywistości społecznej w Polsce. Rozdział 6 dostarcza teoretycznych narzędzi; pozwalających wnikliwie opisać doświadczenia migracyjne młodych i jako taki traktuje o socjologicznej koncepcji marginesowości i pogranicza. Migracja może być i wyzwaniem, i szansą, ma też psychologiczne konsekwencje. Stworzona w jej tle typologia ukazuje szerokie spektrum osobliwości migracji młodego pokolenia Polaków, którzy, wyjeżdżając z kraju, podejmują ryzyko, ale też zdobywają szansę na rozwiązanie wielu swoich problemów. Rozdział 7 ukazuje różne przykłady biografii migracyjnych, będących egzemplifikacją zaproponowanej w poprzednim rozdziale typologii. Zależało mi na uchwyceniu specyfiki wyjazdów młodych Polaków za granicę, tak by, nie tracąc nic z subiektywnych odczuć młodzieży, podjąć próbę odczytania ich bardziej ukrytego - jednostkowego i społecznego - sensu. Książkę kończy zwięzłe podsumowanie zawartych w niej treści, które zaprezentowane są również w języku angielskim.

Krystyna Szafraniec