Niniejsza publikacja stanowi pokłosie IV Seminarium Naukowego Katedry Prawa Samorządu Terytorialnego Uniwersytetu Jagiellońskiego, które odbyło się w listopadzie 2010 r. w Krakowie z udziałem teoretyków i praktyków samorządu terytorialnego, przedstawicieli nauk prawnych, w tym w szczególności prawa administracyjnego, a także reprezentantów organów nadzoru nad samorządem terytorialnym i sądownictwa administracyjnego. Książka zawiera zarówno teksty wygłoszonych referatów, jak i - powstałe w nawiązaniu do przeprowadzonej dyskusji - opracowania przekazane przez jej uczestników. Zostały w nich przedstawione analiza, interpretacja i ocena unormowań prawnych regulujących zakres i kryteria nadzoru nad samorządem oraz oddziaływanie tych unormowań na samodzielność jednostek samorządu terytorialnego i swobodę wykonywania zadań publicznych przez te jednostki.

Zagadnienia dotyczące wyborów i referendów lokalnych jawią się jako kluczowe dla ustroju samorządu terytorialnego. Instytucje te - dając obywatelom możliwość wpływu na ich los - organizują życie polityczno-społeczne poszczególnych społeczności lokalnych. Z uwagi na swoje znaczenie, regulacja prawna tej dziedziny stanowi istotne wyzwanie dla ustawodawcy. Przyjęte rozwiązania prawne powinny bowiem zapewnić sprawną organizację procesów uczestniczenia obywateli w sprawowaniu władzy publicznej na poziomie jednostek samorządu terytorialnego, a jednocześnie uwzględniać dynamiczny rozwój cywilizacyjny.

Upływ dwudziestu lat od pojawienia się regionalnych izb obrachunkowych w ustawie o samorządzie gminnym stanowi odpowiedni moment do dokonania podsumowania ich funkcjonowania z punktu widzenia nie tylko doktrynalnego, odpowiadającego na pytania podstawowe: o ich ustrojową pozycję, o rolę w systemie finansów publicznych, o charakter wykonywanych zadań (nadzorczych, kontrolnych, opiniodawczych i szkoleniowych), o porównanie polskiego wariantu z innymi obowiązującymi w państwach Unii Europejskiej, lecz także z perspektywy bardzo praktycznej, czyli wykładni aktualnie obowiązujących przepisów ustawy i rozporządzeń wykonawczych. Przedstawiana publikacja stanowi pierwsze w literaturze polskiej tak szerokie omówienie i skomentowanie instytucji regionalnych izb obrachunkowych.

Książka stanowi pokłosie konferencji naukowej, która miała miejsce w listopadzie 2008 r. na Uniwersytecie Jagiellońskim z udziałem teoretyków i praktyków samorządu terytorialnego oraz innych dyscyplin prawa. Współcześnie dyskutowane kwestie dotyczące ograniczenia korupcji i zapobiegania jej budzą nie tylko wiele emocji, ale również powinny stanowić ważne zagadnienie dla ustawodawcy. Okazuje się, że eliminowanie tego zjawiska jedynie poprzez zaostrzenie kar zarówno w prawie karnym, jak i administracyjnym nie prowadzi do powszechnie aprobowanych rezultatów. Tym samym niniejsza publikacja przedstawia przede wszystkim - niejednolicie interpretowane - zjawisko korupcji na różnych obszarach regulacji prawnej oraz wskazuje na potrzebę wypracowania systemowego i kompleksowego unormowania, a nie jedynie przepisów wprowadzanych ad hoc celem eliminacji konkretnego przypadku.