Nadrzędnym celem podjętych studiów było zatem zwrócenie uwagi na możliwości wykorzystania typowo geograficznych analiz w zastosowaniach praktycznych dotyczących optymalizacji sieci transportowej. Niektóre z zastosowanych rozwiązań metodycznych mieszczą się w klasycznym i dobrze znanym aparacie pomiarowym, ale pewna ich część, związana zwłaszcza z analizą popytową, musiała być wypracowana od nowa. Publikacja ta powinna być zatem pomocna wszystkim tym, którzy nie tylko na co dzień zajmują się planowaniem sieci transportowych oraz może służyć jako źródło wiedzy i inspiracji również dla przedstawicieli świata nauki i studentów, zwłaszcza geografów, urbanistów i ekonomistów.
Przemiany społeczno-polityczne zapoczątkowane w 1989 r. spowodowały znaczne przekształcenia struktury przestrzennej miast w Polsce. Szczególnie duże zmiany zaszły w centrach i śródmieściach. Wyrażają się one w intensywnych przekształceniach poszczególnych funkcji miejskich. Obszary centralne miast upodabniają się w wymiarze funkcjonalnym i morfologicznym do centrów w krajach o dłuższych i bardziej ugruntowanych tradycjach gospodarki wolnorynkowej.
Po wejściu Polski do Unii Europejskiej nastąpiła zmiana sytuacji społeczno-politycznej i gospodarczej, a wraz z nią wysoka dynamika procesów społecznych i gospodarczych na obszarze pogranicza zachodniego. Sytuacja ta stworzyła nowe szanse i wyzwania dla polityki rozwoju regionalnego obszarów przygranicznych. Dotyczy to zwłaszcza pojawienia się nowych szans na ukształtowanie warunków sprzyjających spójności i aktywizacji gospodarczej tego obszaru poprzez, między innymi, uruchomienie programów inwestycyjnych w ramach funduszy strukturalnych oraz zmniejszenie barier w ruchu granicznym i przepływie osób, usług i towarów.
Publikacja jest efektem studiów prowadzonych w Instytucie Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN na zlecenie Ministerstwa Budownictwa i Departamentu Ładu Przestrzennego i Architektury. Przedstawiono w niej wyniki badań na temat pokrycia gmin dokumentami planistycznymi na koniec 2005 roku. Analizie poddano materiały zawarte w ankiecie GUS pt. "Planowanie przestrzenne w gminach", dotyczącej wykonania studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego oraz miejscowych planów zagospodarowania we wszystkich gminach w Polsce. Badania prowadzono dla całego kraju oraz w wydzielonych pięciu kategoriach gmin reprezentujących obszary: metropolitalne, i inne ważniejsze zespoły miejskie, wzdłuż głównych korytarzy transportowych, o rozwiniętej funkcji turystycznej, wiejskie oraz objęte ochroną prawną przyrody.
Prezentowana praca jest studium z geografii społeczno-ekonomicznej, nawiązującym również do ekonomii i nauk o zarządzaniu. Opracowanie podsumowuje kilkuletnie badania autora nad strukturą przestrzenną gospodarczych funkcji kontrolnych (czyli władzy gospodarczej) i ogólnie, nad geografią przedsiębiorstw w Polsce. Badania te były prowadzone w Zakładzie Geografii Miast i Ludności Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN im. Stanisława Leszczyckiego w ramach projektu badawczego Ministerstwa Nauki i Informatyzacji w 2004 roku.
Niniejsza publikacja stanowi pierwotną wersję Raportu… z 2005 roku, wzbogaconą o nowsze przemyślenia oraz uwzględniającą zebrane uwagi krytyczne. Oprócz diagnozy stanu istniejącego przestrzennego zagospodarowania Polski na tle uwarunkowań przyrodniczych i społeczno--gospodarczych, przedstawiono również autorskie koncepcje dotyczące rozwoju regionalnego kraju, w oparciu o nowy system powiązań infrastruktury transportowej. Zamierzeniem autorów jest, aby publikacja stała się elementem dyskusji nad koncepcją przestrzennego zagospodarowania kraju.
