Procesy transformacji w Polsce po 1989r. związane ze zmianą ustroju i systemu ekonomicznego oraz członkostwem w Unii Europejskiej od 2004r. dotyczyły w dużej mierze obszarów wiejskich. Coraz bardziej wzrastała też ich rola w zagospodarowaniu przestrzennym kraju.

Niniejszy tom zawiera zbiór 10 opracowań wykonanych przez specjalistów zajmujących się różnymi aspektami zróżnicowania i zagospodarowania przestrzennego wsi oraz małych miast w Polsce i zagranicą.

Nadrzędnym celem podjętych studiów było zatem zwrócenie uwagi na możliwości wykorzystania typowo geograficznych analiz w zastosowaniach praktycznych dotyczących optymalizacji sieci transportowej. Niektóre z zastosowanych rozwiązań metodycznych mieszczą się w klasycznym i dobrze znanym aparacie pomiarowym, ale pewna ich część, związana zwłaszcza z analizą popytową, musiała być wypracowana od nowa. Publikacja ta powinna być zatem pomocna wszystkim tym, którzy nie tylko na co dzień zajmują się planowaniem sieci transportowych oraz może służyć jako źródło wiedzy i inspiracji również dla przedstawicieli świata nauki i studentów, zwłaszcza geografów, urbanistów i ekonomistów.

Publikacja jest efektem studiów prowadzonych w Instytucie Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN na zlecenie Ministerstwa Budownictwa i Departamentu Ładu Przestrzennego i Architektury. Przedstawiono w niej wyniki badań na temat pokrycia gmin dokumentami planistycznymi na koniec 2005 roku. Analizie poddano materiały zawarte w ankiecie GUS pt. "Planowanie przestrzenne w gminach", dotyczącej wykonania studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego oraz miejscowych planów zagospodarowania we wszystkich gminach w Polsce. Badania prowadzono dla całego kraju oraz w wydzielonych pięciu kategoriach gmin reprezentujących obszary: metropolitalne, i inne ważniejsze zespoły miejskie, wzdłuż głównych korytarzy transportowych, o rozwiniętej funkcji turystycznej, wiejskie oraz objęte ochroną prawną przyrody.

Niniejsza publikacja stanowi pierwotną wersję Raportu… z 2005 roku, wzbogaconą o nowsze przemyślenia oraz uwzględniającą zebrane uwagi krytyczne. Oprócz diagnozy stanu istniejącego przestrzennego zagospodarowania Polski na tle uwarunkowań przyrodniczych i społeczno--gospodarczych, przedstawiono również autorskie koncepcje dotyczące rozwoju regionalnego kraju, w oparciu o nowy system powiązań infrastruktury transportowej. Zamierzeniem autorów jest, aby publikacja stała się elementem dyskusji nad koncepcją przestrzennego zagospodarowania kraju.